Sở hữu điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái biển lý tưởng, đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) từ lâu đã khẳng định thế mạnh trong phát triển nghề nuôi trồng thủy sản lồng bè.
Dù từng đối mặt với không ít thăng trầm, rủi ro thiên tai và dịch bệnh, người dân nơi đây vẫn kiên cường bám biển, chủ động đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và đa dạng hóa đối tượng nuôi để ổn định sinh kế, xây dựng kinh tế biển bền vững.
Đòn bẩy kinh tế
Lý Sơn được thiên nhiên ưu đãi với vùng biển trong sạch, nguồn nước giàu dinh dưỡng, tạo môi trường thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản từ khoảng 15 năm qua. Khởi đầu chỉ với vài hộ nuôi tôm hùm và cá thương phẩm nhỏ lẻ, đến nay đặc khu đã thu hút gần 60 hộ gia đình tham gia đầu tư mô hình nuôi lồng bè; trong đó, cá bớp trở thành đối tượng nuôi đại trà, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu vùng biển đảo.
Anh Võ Văn Sỹ (thôn Tây An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn) chia sẻ về hành trình đúc rút kinh nghiệm: “Lúc đầu mới nuôi, chúng tôi chưa có nhiều kinh nghiệm, nhưng dần dần đã quen tay. Khi thời tiết thuận lợi, bè được kéo ra xa bờ để cá khỏe mạnh; nếu để quá gần bờ, dòng chảy kém, cá rất dễ sinh bệnh”.
Để vận hành một mô hình hiệu quả, các hộ dân phải đầu tư nguồn vốn lớn, dao động từ 300 - 500 triệu đồng để làm lồng bè kiên cố. Mỗi năm, các bè thả nuôi từ 2 - 3 vụ cá giống với chi phí từ 100 - 150 triệu đồng/bè. Trung bình mỗi lồng bè xuất bán từ 5 - 7 tấn cá bớp. Nhờ giá cá bớp duy trì ở mức cao (khoảng 180.000 - 200.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm lên đến 220.000 đồng/kg), sau khi trừ chi phí, nhiều hộ thu về khoản lãi từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng mỗi năm.
Cùng quan điểm, anh Bùi Hậu (thôn Tây An Hải) cho biết, những năm thời tiết thuận lợi, nuôi cá bớp mang lại tỷ suất lợi nhuận rất khả quan. Với phương thức nuôi gối đầu (3 - 4 vụ mỗi năm, thời gian mỗi vụ từ 8 - 10 tháng, trọng lượng đạt 4 - 6 kg/con), người nuôi có thể giảm bớt áp lực về vốn và hạn chế rủi ro thị trường. Bên cạnh cá bớp, người dân đặc khu Lý Sơn còn mạnh dạn mở rộng sang các đối tượng nuôi tiềm năng khác như cá chim, cá bè, cá tầm ma.
Nhằm quy hoạch bài bản, địa phương đã quy hoạch 3 điểm nuôi trồng thủy sản với tổng diện tích 50 ha; đồng thời khuyến khích người dân áp dụng mô hình lồng bè nhựa chịu lực thay thế lồng bè gỗ truyền thống nhằm giảm chi phí, tăng độ bền và hướng tới kết hợp phát triển du lịch sinh thái.
Chìa khóa phát triển
Dù mang lại nguồn thu nhập hấp dẫn, nghề nuôi cá lồng bè trên biển vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn. Đầu tháng 4/2026, một sự cố lớn đã xảy ra khi cá bớp nuôi lồng bè tại đặc khu Lý Sơn chết hàng loạt, gây thiệt hại hơn 148 tấn cá với tổng giá trị ước tính trên 20 tỷ đồng. Đây là tổn thất nặng nề đối với người nuôi sau nhiều tháng dồn vốn liếng, công sức và chi phí thức ăn.
Qua kết quả kiểm tra của ngành chuyên môn, các thông số môi trường nước tại thời điểm xảy ra sự cố nằm trong giới hạn cho phép, mẫu cá không phát hiện bệnh VNN hay ký sinh trùng. Tuy nhiên, mật độ vi khuẩn Vibrio spp. ở mức cao và các mẫu đều dương tính với Streptococcus spp. Điều này cho thấy chất lượng con giống, sức khỏe đàn cá, môi trường và quy trình chăm sóc đóng vai trò quyết định đến sự thành bại của vụ nuôi.
Ông Trần Minh Hùng (thôn Đông An Hải) giãi bày: Nuôi cá bớp tuy có thời điểm mang lại thu nhập khá nhưng người nuôi lúc nào cũng thấp thỏm. Chỉ cần cá phát bệnh hoặc môi trường biến động là thiệt hại nặng nề. Bỏ vốn liếng, công sức ròng rã nhiều tháng trời mà mất trắng sẽ vô cùng khó khăn.
Từ những bài học đắt giá đó, để giảm sự phụ thuộc quá mức vào cá bớp và tạo thêm phương án sinh kế mới, đặc khu Lý Sơn đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực. Từ nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, đặc khu đã hỗ trợ 52.000 con cá bè vẩu giống cho 26 hộ nuôi lồng bè (bình quân khoảng 40 triệu đồng/hộ). Toàn bộ con giống đều được kiểm tra nghiêm ngặt, bảo đảm kích cỡ từ 8cm trở lên, khỏe mạnh, đồng đều và rõ nguồn gốc. Các hộ dân tham gia mô hình còn được cán bộ kỹ thuật đồng hành, hướng dẫn tận tình về quy trình chăm sóc, quản lý môi trường nước và theo dõi sát sao sức khỏe đàn cá.
Ông Nguyễn Văn Thọ (thôn Tây An Vĩnh) chia sẻ sự phấn khởi khi nhận được sự tiếp sức kịp thời từ Nhà nước: “Sau những thiệt hại vừa qua, bà con rất lo lắng. Được Nhà nước hỗ trợ giống và hướng dẫn kỹ thuật, chúng tôi xem đây là nguồn động viên lớn để tiếp tục bám biển, vực dậy sản xuất”.
Điểm sáng trong chiến lược phát triển kinh tế biển của đặc khu Lý Sơn hiện nay là các chính sách hỗ trợ không mang tính bao cấp ngắn hạn, mà được đặt trong chuỗi liên kết sản xuất toàn diện: từ cung ứng đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm. Theo đó, người dân trực tiếp nuôi trồng và đối ứng một phần chi phí thức ăn, thuốc thú y, chế phẩm sinh học; trong khi doanh nghiệp tham gia cung ứng con giống chất lượng, hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu và liên kết thu mua đầu ra. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa “Nhà nước - nhà chuyên môn - doanh nghiệp - người dân” đã giúp tổ chức lại sản xuất bài bản hơn, giảm thiểu rủi ro thị trường.
Trao đổi về vấn đề này, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh: Hỗ trợ giống chỉ là bước khởi đầu; mục tiêu cốt lõi là giúp người dân khôi phục sản xuất, tiếp cận kỹ thuật mới để thích ứng với điều kiện biển đảo. Bên cạnh đó, lãnh đạo đặc khu lưu ý rằng dòng đời của cá bớp kéo dài (thời gian nuôi lớn), thường rơi vào các tháng mùa mưa bão, khi con nước biến động mạnh rất dễ chịu ảnh hưởng và gây thiệt hại nặng. Do đó, địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chủ động chuyển đổi, đan xen nuôi các loại cá ngắn ngày để né tránh mùa thiên tai, giảm thiểu rủi ro. Khi sản xuất hình thành được chuỗi liên kết gắn với cơ cấu đối tượng nuôi hợp lý và đầu ra ổn định, sinh kế của người dân mới thực sự vững vàng.
Khẳng định nuôi cá lồng bè là mô hình kinh tế biển có tiềm năng lớn, ông Nguyễn Văn Huy cho biết thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh quy hoạch vùng nuôi, tăng cường tập huấn kỹ thuật và tạo cơ chế thông thoáng để người dân tiếp cận vốn vay ưu đãi, từng bước nhân rộng các mô hình hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế biển đảo.
Từ những thử thách của thiên nhiên và dịch bệnh, người dân đặc khu Lý Sơn đã đúc rút thêm nhiều bài học quý giá về sự chủ động, nhạy bén trong tư duy sản xuất. Nhờ sự đồng hành sát sao của chính quyền địa phương, sự hỗ trợ kịp thời của các chương trình mục tiêu và ý chí kiên cường bám biển, nghề nuôi trồng thủy sản lồng bè tại Lý Sơn đang từng bước vượt qua khó khăn, khẳng định vai trò là điểm sáng trong bức tranh phát triển kinh tế biển đảo giàu tiềm năng.
