Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp.
Ngày 27/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT)” khu vực miền Bắc.
Tháo gỡ 5 "điểm nghẽn", đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất
Thứ trưởng Bộ NN-MT Đặng Ngọc Điệp cho biết, giai đoạn 2021-2026, ngành nông nghiệp tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, tạo sinh kế và thúc đẩy xuất khẩu.
Năm 2025, ngành tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Những kết quả này có sự đóng góp đáng kể của khoa học công nghệ trong nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.
Điển hình, việc ứng dụng giống mới, công nghệ sinh học, cơ giới hóa và quy trình canh tác tiên tiến giúp năng suất các giống lúa mới tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tạo giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng. Các lĩnh vực nghiên cứu vaccine thú y, phát triển giống cây lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và chế biến sâu cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, những kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi ngành đang đối mặt với 5 "điểm nghẽn" lớn, gồm: sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; nghiên cứu và chuyển giao công nghệ còn dàn trải; hạn chế về giống và công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông và nguồn nhân lực số còn yếu.
Từ góc độ hiệu quả ứng dụng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long chỉ ra thực trạng số lượng nhiệm vụ KHCN khá lớn nhưng tỷ lệ kết quả nghiên cứu được đưa vào sản xuất, kinh doanh còn thấp.
Theo số liệu tổng hợp của Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm KHCN và đổi mới sáng tạo. Trong đó, lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần 50% tổng số sản phẩm được thống kê.
Đáng chú ý, có tới 341/451 sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, tương đương khoảng 76%. Tỷ lệ sản phẩm được đưa vào ứng dụng, thương mại hóa mới đạt khoảng 24%.
Thực trạng này cho thấy khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn còn lớn, đòi hỏi phải đổi mới cách xác định và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ, bảo đảm gắn chặt hơn với mục tiêu tăng trưởng và nhu cầu thị trường.
Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Nguyễn Văn Long đề nghị Bộ NN-MT chủ trì xác định danh mục các bài toán tăng trưởng ưu tiên, tập trung vào những khâu có khả năng tạo giá trị gia tăng cao. Đồng thời, phát huy vai trò điều phối, kết nối nhu cầu thực tế của địa phương với năng lực nghiên cứu của viện, trường đại học và doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo chuyển biến thực chất trong sản xuất nông nghiệp.
Lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo khoa học công nghệ ngành nông nghiệp
Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá cao những kết quả ngành NN-MT đạt được, đồng thời khẳng định dư địa tăng trưởng còn rất lớn, đặc biệt khi KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được ứng dụng sâu rộng vào sản xuất.
Theo Phó Thủ tướng, giai đoạn 2021-2025, ngành nông nghiệp duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 3,57%; riêng 9 tháng đầu năm 2026 đạt 4,02%. Những kết quả này tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nông nghiệp đối với nền kinh tế.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng lưu ý, ngành vẫn đang đối mặt với nhiều hạn chế về giống cây trồng, vật nuôi, công nghệ đầu vào, tổ chức sản xuất, chế biến, bảo quản sau thu hoạch và khả năng tiếp cận thị trường.
Đơn cử, lĩnh vực chăn nuôi có quy mô sản xuất ước khoảng 33 tỷ USD mỗi năm, chiếm 26% giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp, tạo sinh kế cho hàng triệu hộ dân. Tuy nhiên, một số nguồn giống vẫn phụ thuộc nhập khẩu, trong khi năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu dịch bệnh chưa đáp ứng yêu cầu.
Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp, không chỉ dừng ở hoạt động nghiên cứu mà phải tạo ra sản phẩm, giá trị kinh tế và hiệu quả thực tế.
Để thực hiện mục tiêu này, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung vào ba quan điểm xuyên suốt: nhận diện đầy đủ, thực chất các "điểm nghẽn" để tháo gỡ; đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng; coi ứng dụng công nghệ là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, hướng tới hiệu quả thực chất.
Theo đó, Bộ NNMT cần phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát toàn diện hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong ngành; xác định những vấn đề lớn cần ưu tiên giải quyết, phù hợp với lợi thế và yêu cầu phát triển nông nghiệp từng vùng, nhất là khu vực phía Bắc.
Trọng tâm là phát triển các công nghệ chiến lược quốc gia về giống thế hệ mới, ứng dụng công nghệ gen và tế bào, vaccine thú y, chế phẩm sinh học và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, bảo đảm hoạt động nghiên cứu gắn chặt với chuyển giao công nghệ, tổ chức sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.
Đặc biệt, đối với chuyển đổi số, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện và chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, đồng thời đẩy nhanh kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu đất đai, dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc và phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Dữ liệu phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, cập nhật kịp thời và có khả năng liên thông, phục vụ trực tiếp hoạt động quản lý, dự báo, điều hành sản xuất cũng như quyết định của doanh nghiệp và người dân.
Phó Thủ tướng yêu cầu các nhiệm vụ khoa học công nghệ phải được triển khai thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ, đồng thời lấy hiệu quả ứng dụng vào thực tiễn làm thước đo quan trọng.
Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ NNMT Trịnh Việt Hùng khẳng định sẽ khẩn trương cụ thể hóa thành nhiệm vụ, giải pháp và tổ chức thực hiện với kết quả cụ thể.
Theo đó, Bộ tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm: đổi mới phương thức quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu, thúc đẩy liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp; tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu phục vụ quản lý, sản xuất và thị trường.
Đặc biệt, Bộ trưởng nhấn mạnh truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sản phẩm phải trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với tất cả các ngành hàng.
Ngay sau Hội nghị, Bộ sẽ xây dựng kế hoạch triển khai, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả đầu ra; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương theo dõi, kiểm tra, gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả thực hiện.
